در کنار حفظ امنیت، تنظیم شرایط محیطی برای بقا و برقراری امکان زیست آدمی
و یا برای تأمین بیشتر آسایش و ارتقای سطح کیفی زندگی، از اصلی ترین
تلاش های تاریخی انسان شمرده می شود. به ویژه اقلیم های سخت، با سرما و
گرماهای کشنده، با آفتاب تیز و سوزاننده، بادهای بد و طوفان های مخرب و...
مبارزه ای دشوار را در پیش پای تمدن های بشری گذاشته اند.
آنچه امروزه به اتکاء سامانه های فنی و دستگاه های مختلف الکتریکی و البته
با صرف هزینه و انرژی فراوان تأمین می شود و همچنین رعایت اصول و روش
هایی که به کنترل بهتر شرایط زندگی می انجامد، اگرچه امروزه گاهی در حد
بخش نامه ها و قوانین اداری ظاهراً دست و پاگیر باقی می مانند، اما
روزگاری دغدغه ی ناگزیر و موضوع هوشمندی معماران بوده است. خانه به عنوان
اولین و فراگیرترین نیاز معماری، باغ، کاروانسراهای میان راهی، بناهای
مذهبی و... همه و همه، از کویر تا جنگل و از سواحل شرجی تا کوهستان های
برف گیر، با توسل به ترفندهای معمارانه، باید آدمی را، به فراخور کاربری،
از گزند دشواری های آب و هوا نجات دهند. ترفندهایی که مطالعه و شناخت آن
ها، علاوه بر جاذبه های تاریخی، گاهی با اندکی تغییر و روزآمدی، همچنان به
واسطه عملی و مقرون به صرفه بودن، کاربردی و حائز اهمیت علمی و اجرایی می
باشند.
تسلط بر همین فنون و استفاده از ابداعات و خلاقیت های تنظیم شرایط محیطی،
از عواملی بود که توانست در کنار پیشرفت های اجتماعی، فرهنگی و علمی، بشر
اولیه را از سکونت گاه های بدوی به سمت مجتمع های مسکونی پیشرفته تر
روستایی و شهری روانه کند.
ـ وجود امکانات اولیه زندگی، مثل دسترسی آسان به آب و خوراک و...، در
جایگیری اجتماعات مسکونی تعیین کننده بودند. اما این باعث نمی شد که خوشی
آب و هوا، دور از چشم بماند. حتی اختلافات جزئی در عوارض جغرافیایی، پوشش
گیاهی، وجود موضعی بادپناه و... می توانست در مجاورت همان امکانات اولیه،
شرایطی کم و بیش متفاوت را ایجاد کند که باید به دقت انتخاب می شد. جهت
گیری ساختمان ها موضوع فوق العاده مهم دیگری بود که با دانش و تجربه،
متناسب با تعداد روزهای گرم و سرد سالیانه محل، زاویه تابش آفتاب در عرض
جغرافیایی و جهت بادهای غالب محلی متغیر بود. در اقلیم متنوع ایران، سه
رون (جهت گیری مشترک محلی بناها) بیشتر به¬کار رفته است؛ رون اصفهانی در
امتداد شمال غربی ـ جنوب شرقی، رون راسته در امتداد شمال شرقی ـ جنوب¬غربی
و رون کرمانی در امتداد غربی ـ شرقی. در این جای گیری، تراکم بافت های
مسکونی هم عاملی بودند برای مقابله با نفوذ آسیب های اقلیمی. الگوهای
معماری درونگرا نیز، در خدمت ایجاد محیطی آرام و مطبوع انتخاب می¬شدند.